6-р сар. 6, 2018, 8:37 a.m.


СЭТГҮҮЛЧ:


Л.Булганчимэг




Т.Саруул: Шүргэлт, үрэлтийн төдийд хөхрөөд байвал Гемофилийн шинжилгээ өгөх хэрэгтэй

Манай улсад цусархагшилын хэлбэрээр илэрдэг удамшлын эмгэгийн нэг хэлбэр болох Гемофили өвчнийг 1956 онд анх оношилж, албан ёсоор 1992 оноос бүртгэж эхэлсэн байна. Одоогоор манайд энэ төрлийн өвчинтэй 100 гаруй хүн бүртгэгдээд байгаагийн талаас илүү нь 0-18 насны хүүхэд байгаа гэнэ. Тэгвэл Гемофили гэж яг ямар өвчин болох талаар Монголын үндэсний гемофилийн холбоо, гишүүддээ үйлчлэх төрийн бус байгууллагын тэргүүн Н.Мандаатай ярилцаж байсан бол энэ удаад УНТЭ-ийн Цусны эмгэг судлал, чөмөг шилжүүлэн суулгах төвийн цусны эмч Т.Саруултай ярилцлаа.




-Гемофили өвчний талаар мэдээлэл өгнө үү?

-Гемофили хэмээх өвчин нь удамшлын байдлаар эхээс эрэгтэй хүүхдэд дамждаг өвчин юм. Ээж голдуу тээгч байдаг бөгөөд ихэвчлэн эрэгтэй хүүхэд уг өвчнөөр өвчилдөг. тухайн эхээс гарсан эрэгтэй хүүхэд өвчилдөг. Эцгээс бас дамжиж болно. Халдварт өвчин биш. Нарийн тайлбарлавал, эрэгтэй хүн X, Y хромосомтой. Эмэгтэй хүн X, X хромосомтой. Энэ өвчин X хромосомоо дагаж удамшдаг. Тэгэхээр эрэгтэй хүний X хромосом нь гэмтвэл нөгөө хромсом нь өөр буюу Y учраас гэмтсэн хромсомоо нөхөж ажиллаж чаддаггүй. Тиймээс эмгэг илэрдэг. Эмэгтэй хүний хувьд X, X хромосомтой учраас нэг X хромосом гэмтвэл нөгөө эрүүл X хромосом нь нөхөж болдог. Тиймээс эмэгтэй хүнд илэрдэггүй. Харин эрэгтэй хүнд эмгэг зүйн хувьд илэрдэг.


-Ямар шинж тэмдэг яаж илрэх вэ. Шинжилгээгээр тогтоодог уу?

-Цусархагшилын байдлаар илэрнэ. Бие дээр хөхрөлтөт тууралт гарах, цус гоожоод тогтохгүй байх, сарын тэмдэг олон хоногоор ирдэг байж болно. Ийм шинж тэмдэг илэрвэл эмнэлэгт хандаж, шинжилгээ өгөх хэрэгтэй. Нэгэнт онош нь тогтоогдсон өвчтөнүүдэд үений хүндрэл үүсдэг. Ингэснээр үе нь хавдаж, дотроо цус хурна. Зарим хүмүүс өвчний шалтгаанаа хайж эмнэлэгт хандаад санамсаргүй байдлаар шинжилгээ өгч, шинжилгээгээр өвчнөө илрүүлэх тохиолдол бий. Мөн тухайн хүний шинжилгээнд өөрчлөлт илэрснээр удам зүйн зураг зуруулж удамшлын эсэхийг тогтоодог. Жишээ нь, шинжилгээн дээр өөрчлөлт илэрсэн хүн байлаа гэхэд эх нь тээгч байж болно. Эхийнх нь талын ах, дүү дотор нь эрэгтэй хүн байна уу, үгүй юу гэж удам зүйн зураг зурдаг. Хэрэв удамд нь ямар нэг гемофилийн эмгэгтэй хүн байвал гемофили өвчин байна гэдэг оношийг бүрэн тавьдаг.


– Олдмол байдлаар тусах уу?

-Олдмол гэж байдаг. Тэр нь тодорхой хэмжээний хүчин зүйлийн нөлөөллөөс шалтгаална. Олон шалтгаан бий. Кодолдог генийн хувьд өөрчлөлт орсон ч байж болно.


-Фактор эмчилгээ хийдэг гэх ойлголтыг тайлбарлаж өгнө үү?

-Хүний Х хромосом дээр байдаг генийн дараалал нь 8 юм уу, 9 дүгээр факторыг үйлдвэрлэж гаргаж ирэх ёстой.Ингэж үйлдвэрлэгдсэн фактор нь цус бүлэгнэлтэд оролцож, цус бүлэгнэлтийг хэвийн ажиллуулах ёстой байдаг. Гэтэл цаанаасаа кодолсон дараалал нь байхгүй болохоор 8, 9 дэх фактор нь үйлдвэрлэгдэж гарч ирэхгүй. Ингэснээр хэвийн бүлэгнэлт явагдаж чадахгүй цус гоождог.


-Бүрэн эмчлэгдэх боломж бий юү?

-Сүүлийн жилүүдэд ген эмчилгээг түлхүү хийе гэсэн дэлхийн зорилтууд гарч байгаа. Гэхдээ энэ нь тийм ч амжилттай болохгүй байна. Төгс эмчлэх аргыг хайж л байна. Анх 1800-аад оноос эхлэн цус бүлэгнэлтэд цус хийвэл эдгэрэх өвчин юм байна гэж ойлгож байсан. Учир нь цусанд 8,9-р фактор байгаад байсан. Гэвч цусанд тэдгээр фактороос өөр олон зүйл байгаа. Муугаар хэлбэл халдварууд байна. Сайнаар яривал цусны улаан эс, хэрэгтэй витамин зэрэг олон зүйл байдаг. Тэр бүхнийг хийхээр тухайн хүмүүст тодорхой хэмжээний гаж нөлөө илрээд байсан. Үүнээс үүдэн сивэнг нь ялгаж авдаг эмчилгээ гарч ирсэн. Гэвч дахиад өөр хүндрэлүүд үүссэн. Тиймээс сүүлийн жилүүдэд үйлдвэрлэлийн аргаар гаргаж авсан өөр сивэнгийн факторууд хийдэг болоод байгаа. Энэ фактор нь 8-12 цаг үйлчилдэг, арай богино үйлчилгээтэй байсан. Тиймээс нэг хийгээд 3-4 хоног үйлчилдэг, олон хатгахгүй хүндээ амар гэдэг үүднээс уртасгасан үйлчилгээтэй үйлдвэрлэлийн факторууд гаргаж авч байгаа.


-Ямар тохиолдолд амь насанд аюултай вэ?

-Тухайн хүн гэмтээд, гэмтсэн даруй 30 минутын дотор фактороо сэлгүүлэх, аль эсвэл урьдчилсан байдлаар фактороо тогтмол хийлгэвэл цус алдах эрсдэл харьцангуй бага байдаг. Хагалгааны өмнө урьдчилсан байдлаар, хагалгааны явцад, дараа нь гэх маягаар фактороо хийлгэвэл бусад хэвийн хүмүүстэй адил амьдрах боломжтой.


-Бага насны хүүхдүүдэд ямар шинж тэмдэг, хэзээнээс эхэлж илэрдэг вэ?

-Бага насны хүүхэд мөлхөж эхэлмэгц арьсаа дагаад хөхрөлтүүд үүсч эхэлдэг. Үүгээр нь оношилдог. Сургуулийн насны хүүхдүүд үе мөч нь гэмтэх, доголох эрсдэл гарч эхэлбэл шинжилгээ өгөх хэрэгтэй. Шүргэлт, үрэлтийн төдийд хөхөрч байвал анхаарч үзэх шаардлагатай.


-Эхийн хэвлийд нь оношлоод ураг байхад нь эмчлээд эрүүл хүүхэд төрүүлэх боломж байх уу?

-Одоогоор генийн төвшинд нь нөлөөлөх тийм эмчилгээний хувилбарууд яригдаж л байна. Яг хийгдэж буй зүйл байхгүй. Харин эрт хугацаанд оношлох боломжтой. Уг оношлогоог хүүхдийн, цусны эмч нар өөрсдийн үзэж буй хяналтын дор тээх, төрүүлэхийг өвчтөн болоод түүний ар гэрийнхэнтэй ярилцаж байж шийдвэрлэдэг. Одоогоор Монголд ураг байхад нь оношилсон шинжилгээ хийгдээгүй байна.


-Ийм өвчин хүндрэх тохиолдолд яах вэ?

-Нэгэнт оношлогдсон бол насан туршдаа урьдчилан сэргийлэх фактор эмчилгээ хийлгэнэ. Эмчилгээний явцад хүндэрвэл нэмэлт эмчилгээ хийдэг. Хүндрэлийн үеийн эмчилгээ хийгээд байхад ингибатор үүсвэл ингибаторын эмчилгээ нэмэлтээр хийлгэх ёстой. Факторын эмчилгээ нь нарийн технологиор гаргаж ирдэг учраас маш үнэтэй. Бага насны хүүхдүүдэд анхнаас нь энэ эмчилгээг хийвэл хавсарсан хүндрэлүүдээс сэргийлэх боломжтой.


-Хавсрах хүндрэлүүд нь юу байдаг вэ?

-Хуучин цус, цусан бүтээгдэхүүн сэлбэдэг байхад түүнтэй холбоотой харшил өгөх зэрэг эрсдэл гардаг байсан. Энэхүү эрсдэлийг бууруулж чадсан. Гемофилитэй хүмүүс бол хүнд өвчтөн биш. Фактороо хийгээд байвал бусад хүмүүстэй адилхан хагалгаанд орж, тэдэнтэй адилхан амьдарна. Гол нь цус алдах эрсдэл өндөртэй учраас дасгал хөдөлгөөнтэй байж, физик эмчилгээ хийх шаардлагатай. Цус хурвал хийх тусгай хөдөлгөөн заслын эмчилгээ бий. Эдгээрийг эмчийн заавраар тогтмол хийх хэрэгтэй.

Холбоотой мэдээлэл


1-р эмнэлэгт очоод үзүүлээрэй
chimheh bazahad huhurdeg bol gemofil munuu